AI first không còn là lý thuyết
“AI (Artificial Intelligence) - trí tuệ nhân tạo không phải đặc quyền của Big Tech. Đó là vũ khí chiến lược của bất kỳ ai dám đặt câu hỏi đúng và hành động sớm”, lời mở đầu từ PGS.TS Trần Mạnh Huy khiến căn phòng im phăng phắc.
Ông kể một chuyện có vẻ gần gũi với mọi người: Buổi sáng ra khỏi nhà, lỡ quên ví có thể bỏ qua, nhưng quên điện thoại thì không. Bởi smartphone hiện đã là phần mở rộng của não bộ - nó ghi nhớ, tính toán, và giờ đây - với 20 USD mỗi tháng - nó còn “sở hữu” hàng trăm trợ lý AI hoạt động không mệt mỏi.
“Sao đến bây giờ chúng tôi mới được nghe những điều này?”, một doanh nhân nói.
AI là giấc mơ của loài người làm sao tạo ra một phiên bản giống mình nhưng thông minh hơn mình.
Đến năm 2025, AI đã phát triển, giúp sức cho con người và thậm chí lại bị coi là mối đe dọa chiếm mất công việc của chính con người.
AI đã lấy mất công việc của con người ra sao? Con người nên ứng xử thế nào trước sự lớn mạnh của AI?
Hai thí dụ về ghi nhớ và tính toán trên chiếc điện thoại được PGS.TS Trần Mạnh Huy nhấn mạnh ở mô hình so sánh năng lực con người trong cuộc chạy đua với AI. Trong mô hình này, 4 yếu tố PGS.TS Trần Mạnh Huy đưa ra được ông Trần Văn Châu chuyển thành 4T là Trí nhớ, Tính toán (sức mạnh), Trí tuệ cảm xúc (sự khéo léo) và Triết học lý luận (xin xem hình vẽ minh họa - ngôi sao 4 cánh).
Trong mô hình “Ngôi sao 4 cánh”, AI vượt trội con người ở hai năng lực: Trí nhớ và Tính toán. Nhưng ở hai cánh còn lại - Trí tuệ cảm xúc và Triết học lý luận - con người vẫn giữ ngôi vương: Trên trục hoành tượng trưng cho Trí nhớ và Tính toán, AI đạt cực đỉnh vượt qua con người (vị trí điểm N tương ứng với năng lực của con người ở điểm giữa). Trên trục tung tượng trưng cho Trí tuệ cảm xúc và Triết học lý luận, AI vẫn còn thua kém con người (vị trí điểm AI ở giữa còn vị trí điểm N ở cực đỉnh).
Với những công việc nằm trong hình bát giác màu đỏ ở trung tâm ngôi sao 4 cánh thì AI làm tốt hơn và đã thay thế con người.
Một doanh nhân đặt câu hỏi, những việc làm nào nằm trong tâm màu đỏ của ngôi sao 4 cánh?
PGS.TS Trần Mạnh Huy cho biết với những công việc lặp đi lặp lại nhiều, liên tục, với những công việc cần sức mạnh cơ bắp như kiểu robot thì AI làm tốt hơn con người. Con người không thể làm, thao tác liên tục 24 tiếng không nghỉ, con người không thể mạnh và nhanh như máy. Các robot trong dây chuyền sản xuất là thí dụ điển hình.
Thí dụ khác, với camera báo cháy, trước khi phát ra hỏa hoạn, điểm có nguy cơ cháy sẽ nóng lên, không khí loãng ra, camera có AI sẽ “nhìn” được và phát báo động. Đây là điều con người không thể làm được. Con người chỉ có thể phát hiện khi đã thấy cháy và báo động cũng sẽ chậm hơn máy. Đó là lý do công ty của ông Huy có thể bán được các camera AI báo cháy để thay thế con người.
PGS.TS Trần Mạnh Huy lấy tiếp thí dụ trường hợp của một nhà máy lọc dầu, cứ sau ba năm lại phải dừng sản xuất để kiểm tra toàn bộ thiết bị, nếu không có gì trục trặc thì mới chạy tiếp. Một ngày nhà máy ngừng làm việc thiệt hại 120 triệu USD. Nay thì toàn bộ quy trình này có thể để AI làm mà không cần dừng sản xuất. Chừng nào thấy cần thiết mới dừng sản xuất để xử lý. Đó là việc AI làm tốt hơn con người.
Theo PGS.TS Trần Mạnh Huy, những công việc nằm trong vùng hai cánh màu xanh lục bên phải và bên trái của ngôi sao là những công việc mà con người và AI cùng có thể làm được. Với những công việc này, con người phải có tư duy “AI first”.
“AI first là những gì ta làm được thì cũng nên hỏi AI có làm được không? Nếu AI làm được rồi thì ta kéo AI về để nó làm nhanh hơn, tốt hơn chứ ta đừng cố làm. Chúng ta làm thì tốt thôi nhưng nếu có doanh nghiệp nào đó khởi nghiệp dùng AI để làm thì chúng ta sẽ không cạnh tranh được. Làm ăn bây giờ nhiều lúc không phải chuyện cá lớn, cá bé mà quan trọng là cá nhanh thì kiếm được mồi”, PGS. TS Trần Mạnh Huy nhấn mạnh.
Ông kể chuyện một sản phẩm AI về y tế do công ty ông làm và hiện đang bán cho nước ngoài. Đó là ứng dụng đọc phim chụp thận người, đưa ra chẩn đoán bệnh và đề xuất phác đồ điều trị. Bình thường đây là công việc của bác sỹ. Nhưng một bác sỹ trong một ca trực có thể chỉ nhìn và xử lý tốt khoảng 30 trường hợp ảnh chụp thận, từ cái thứ 31 trở đi sẽ có nguy cơ không được như những cái đầu tiên. Còn AI thì khác, AI không biết mệt. Nếu được huấn luyện tốt, AI có khả năng đọc phim chụp thận, chẩn đoán bệnh và đưa ra phác đồ điều trị không thua bác sỹ. AI có thể hoàn thành số lượng lớn với tốc độ nhanh, độ chính xác ổn định.
Dễ hiểu vì sao AI đang thay thế các công việc lặp đi lặp lại, logic tuyến tính - từ dây chuyền sản xuất, giám sát cháy nổ đến phân tích ảnh y khoa. Câu hỏi không còn là “AI có thay thế tôi không?”, mà là: “Tôi định cùng AI chạy đua hay bị bỏ lại?”.
Các doanh nghiệp tham gia đã đặt nhiều câu hỏi so sánh việc làm giữa con người và AI, PGS.TS Trần Mạnh Huy trả lời và chia sẻ quan điểm của mình qua những thí dụ cụ thể.
Công ty của ông hiện có nhiều khách hàng là những doanh nghiệp lớn ở Việt Nam trong lãnh vực y tế, bán lẻ, kinh doanh thức uống… và ông đang có những hợp đồng dùng AI nghiên cứu khách hàng, làm marketing. Theo ông Huy, những thông tin chào hàng, giới thiệu sản phẩm, dịch vụ nếu gửi không đúng đối tượng thì bị coi là làm phiền nhưng nếu gửi đúng người có nhu cầu thì lại có lợi cho cả người gửi và người nhận thông tin. AI đang thu thập dữ liệu, phân tích khách hàng để công việc này ngày càng hiệu quả hơn.
Chia sẻ tại buổi nói chuyện, một doanh nhân cho biết trong công ty anh, nhiều nhân viên đã dùng AI trợ giúp công việc. AI giúp ích rất nhiều cho đội ngũ sale soạn văn bản, quản lý hợp đồng và nhiều khâu trong marketing. Đó là trường hợp cụ thể AI hỗ trợ cho công việc của con người tốt hơn chứ không lấy mất việc của họ.
Trở lại với công việc nằm trong vùng hai cánh có màu xanh dương, liên quan đến Trí tuệ cảm xúc và Triết học lý luận thì tạm thời AI chưa thay thế được con người.
Ông Trần Văn Châu kể lại một chuyện vui là ông và diễn giả Trần Mạnh Huy cùng làm 6 câu thơ lục bát mà chữ đầu tiên của mỗi câu được trích từ câu “Nước non nặng một lời thề”. Ông Châu mất 6 phút còn diễn giả Trần Mạnh Huy nhờ AI làm chỉ mất 60 giây! Tuy nhiên cả hai cùng thống nhất 6 câu thơ AI làm tuy nhanh mà “chưa có hồn”!
Theo PGS.TS Trần Mạnh Huy, trong khoảng 10-20 năm tới, những công việc của các công ty nằm ở vùng này khả năng vẫn an toàn. Các thương hiệu hàng đầu về trí tuệ nhân tạo như Open AI, xAI, Google… đang cố gắng đẩy mạnh sự phát triển của AI tiến về phía giới hạn của con người nhưng quá trình đó không đơn giản.
Muốn làm được sản phẩm AI trí tuệ nhân tạo cần 3 yếu tố chính:
1. Dữ liệu (data): Thông tin được thu thập từ nhiều nguồn khác nhau (hình ảnh, âm thanh, văn bản, cảm biến,…) dùng để huấn luyện và kiểm thử các mô hình AI.
2. Mô hình (model): Tập hợp các thuật toán học (học máy, học sâu - deep lerning), cấu trúc toán học và quy trình phân tích dùng để học từ dữ liệu và thực hiện các công việc cụ thể như dự đoán, phân loại, nhận diện,…
3. Hạ tầng kỹ thuật (infrastructure): Toàn bộ nền tảng kỹ thuật bao gồm phần cứng, phần mềm, hệ thống mạng, dịch vụ đám mây,… hỗ trợ lưu trữ, huấn luyện, triển khai,…
Hiện nay trên thế giới, các hãng hàng đầu cạnh tranh nhau về hạ tầng rất dữ dội.
PGS.TS Huy không thuyết giáo, ông chỉ ra chỗ đau và đưa ra lối đi: Từ AI báo cháy sớm hơn người, đến AI đọc ảnh chụp thận chính xác suốt 300 ca/ngày mà không mỏi mắt như bác sĩ ca trực. Ông nói, nếu AI đã làm tốt hơn - hãy để nó làm. Người làm kinh doanh không nên là người “cố chấp với năng lực con người” mà phải là người “thức thời với năng lực máy móc”.
Chỉ vài ngày sau, ông Tuấn Phạm - Chủ tịch tập đoàn NEM - đã tái hiện buổi chia sẻ tại nội bộ công ty. “AI First” không còn là một khái niệm, mà trở thành một lộ trình hành động cụ thể. Những công ty không dùng AI - dù con người vẫn làm được - sẽ thua thiệt trong chính sân chơi của mình.
Tương lai chung sống với Blockchain
Phần hai của buổi chia sẻ chuyển sang Blockchain - mảnh đất mơ hồ nhất nhưng cũng hứa hẹn nhất.“Nhiều người nghĩ Blockchain là tiền số, là Bitcoin. Đó chỉ là phần nổi của tảng băng”, ông Trần Mạnh Huy cho biết.
Theo PGS.TS Trần Mạnh Huy, dù đồng ý hay không đồng ý, ta cũng phải tiến đến một tương lai chung sống với Blockchain.
Quốc hội, Nhà nước đã thông qua các quy định công nhận về tài sản mã hóa, tiền số. Và đặc biệt là tới đây, từ 1.1.2026 Chính phủ sẽ công bố các quy định trong tiến trình thanh toán không dùng tiền mặt. Sẽ có rất nhiều câu chuyện liên quan đến Blockchain. Sẽ có rất nhiều hành vi mà các doanh nghiệp và người dân bị ảnh hưởng.
Tuy nhiên đến đây thì mọi người còn rất mơ hồ.
PGS.TS Huy không trả lời bằng slide, ông đưa ra cuốn sách “Blockchain – Niềm tin mới trong một thế giới vụn vỡ” do ông làm chủ biên và NXB Thế giới mới ấn hành tháng 5.2025. Mỗi chương là một câu chuyện, một lát cắt nhân văn giữa công nghệ và đời sống dành cho người muốn hiểu đúng và hiểu sâu.
Ông khuyến khích mọi người đặt thật nhiều câu hỏi về Blockchain để có cơ hội giải thích thêm, bắt đầu từ những nhu cầu cụ thể.
PGS.TS Trần Mạnh Huy giới thiệu đồng đô la điện tử (USDT) đang được đề xuất thử nghiệm có kiểm soát của các startup công nghệ ở Đà Nẵng mà công ty của ông tham gia làm dịch vụ thanh toán. USDT là một đồng tiền mã hóa phát hành trên nền tảng Blockchain, được neo giá theo đồng USD theo tỷ lệ 1:1. Dự án thử nghiệm hoạt động theo cách, khách quốc tế dùng ví số để quét mã thanh toán bằng USDT, còn các cửa hàng tại Việt Nam vẫn nhận về tiền đồng. Việc xử lý giao dịch sẽ được thực hiện qua hệ thống trung gian.
Ngay sau khi giới thiệu USDT, ông Trần Mạnh Huy… chuyển khoản 15.000 VNĐ bằng USDT đến từng doanh nhân qua ví blockchain. Không phải lý thuyết, mà là trải nghiệm thanh toán xuyên biên giới, không ngân hàng, không rào cản.
Từ đó, hàng loạt câu hỏi được đặt ra: Mở ví như thế nào, lưu tài sản ra sao, Blockchain khác gì internet, liệu đây có phải là internet của tài sản?
Dù chưa nắm được nhiều về Blockchain thì mọi người đều thống nhất với nhận định, chúng ta cũng phải đi theo xu hướng chung chứ không có cách nào dừng lại được.
Buổi nói chuyện kết thúc muộn gần một tiếng nhưng chưa ai muốn ra về. Không chỉ vì những kiến thức, mà vì một nhận thức mới đang hình thành: Chúng ta không còn cạnh tranh với nhau mà cạnh tranh với những ai biết dùng AI. Chúng ta không chống lại Blockchain mà đang học cách sống cùng nó.
PGS.TS Trần Mạnh Huy kết luận, thế giới đang đổi vai. Những ai biết trò chuyện với AI sẽ có một bộ não thứ hai. Những ai hiểu Blockchain sẽ biết cách bảo vệ tài sản của mình trong một trật tự số mới. Và có lẽ, chỉ những ai chịu thay đổi mới có tương lai.
Rất nhiều câu hỏi đã được đặt ra và có những lời hẹn mong sớm gặp lại diễn giả để tiếp tục trả lời những thắc mắc.
Mọi người đều thấy được truyền cảm hứng và chia sẻ thái độ sẽ làm gì đó cụ thể với AI, với Blockchain thay vì chỉ đứng ngoài quan sát.
Tham dự buổi nói chuyện chiều 22.7.2025 có sự hiện diện của bà Nguyễn Thị Mai Thanh, Chủ tịch công ty cổ phần Cơ điện lạnh REE; KS Nguyễn Quốc Thống, Chủ tịch HĐQT công ty CARA Lighting; KTS Nguyễn Chánh Phương, Phó tổng giám đốc AA Corporation - Phó chủ tịch Hội Mỹ nghệ và Chế biến gỗ thành phố Hồ Chí Minh (HAWA); bà Thùy Vân, Phó tổng giám đốc AA Corporation; ông Hoàng Minh Trung, Chủ tịch kiêm CEO công ty Bách Việt; ông Tuấn Phạm, Chủ tịch tập đoàn nội thất NEM; ông Đỗ Thanh Nhã, Giám đốc nhà máy thuộc tập đoàn nội thất NEM; ông Trần Văn Châu, CEO công ty Paint & More.