Cõi chiêm ngắm

8/10/2020 - Chuyên đề
Tác giả: Bài Trần Nguyên ảnh Phan Quang

Một ông võ sư lực lưỡng đứng rất lâu, mân mê mảnh phù qua cái khẽ khàng nâng niu của những ngón tay run run mùi trầm đậm đặc, khoanh thành từng cụm tròn rồi Định. Đó là một cõi chiêm ngắm rất riêng của anh, huấn điêu Apsara bằng đất nung, sự say đắm toát lên ve vuốt mảnh gốm. Quyện lẫn trong không khí là tan loãng trong cái nắng chếch của chiều Bình luyện viên Wushu quốc gia Nguyễn Vĩnh Hảo.

 

 

 

MỘT KHÔNG GIAN ẤM, ĐỦ CHỖ CHO NHỮNG NGƯỜI BẠN HỮU GHÉ QUA...
ĐIỂM SÁNG ĐÈN GIỮA QUY NHƠN THƯỜNG NGỦ SỚM
 
Nhà kỳ lạ giưã phố Tôi hay qua lại căn nhà lạ lùng ở số 173 Lê Hồng Phong, Quy Nhơn. Qua lại và hoài nghi xen lẫn với tò mò. Căn nhà hai mặt tiền ở phố lớn, xây bằng gạch trần với hàng cột thật to đã lên nước bóng lưỡng. Nhưng những cánh cửa lá bằng gỗ mun thì cứ im ỉm đóng. Bà bán báo phía đối diện bảo, đó là viện bảo tàng. Ông già chạy xe ôm cuối phố lại bảo, đó là điện thờ thần Chăm pa. Tự nhủ, tốt nhất là cứ đánh liều gõ cửa mà xem.
Ố ô, hoá ra, đó là nơi cất giữ khá nhiều tượng gốm, phù điêu và một bộ không phải là sưu tập những vật phẩm sành sứ từ nhiều nguồn gốc khác nhau. Chủ nhân của nó, anh Nguyễn Vĩnh Hảo đón khách bằng một nụ cười rất mộc: “Vào đây với tôi. Chỉ là một góc riêng của mình thôi. Chẳng phải là bảo tàng tư nhân, cũng chẳng phải điện thờ gì đâu. Tôi thích gọi nó là một nơi chiêm ngắm văn hoá cổcủa Bình Định ấy mà…”.
Anh vẫy vẫy cho nén hương trầm – mùi hương rất lạ mà anh bảo phai đi đặt riêng theo công thức của anh ở một lò nhang nhà quê naò đấy mới có– rồi kính cẩn cắm vaò dưới chan một tượng đất nung hình than nữ đã vỡ khá nhiều nơi. Bệ thờ được đắt chếch về phía phải của một không gian bố trí rất lạ. Một căn phòng nhỏ hơn, là cách điệu tháp cổ của ngươi Chăm, vắt ngang là biểu tượng linga, nhưng lại dịu dàng như một nét vẽ của vũ trụ. Phía dưới, anh đặt khá nhiều tượng với những dạng hình khác nhau: ngươi đầu voi, sư tử cách điệu hay nhưng mặt chằn dữ tợn mà oai nghiêm. Tất cả đều bằng đất nung, sần sùi và cổ xưa.
 
 

Anh Nguyễn Vĩnh Hảo, chủ nhân ngôi nhà

 
Anh bảo, đó là những di vật của gốm cổ hoàng gia Vijaya - ông vua trấn giữ đất Bình Định xưa. Chảy cùng một dòng với gốm Bàu Trúc - vốn được xem là gốm dân gian, thì gốm Vijaya là gốm cung đình, chia thành hai loại: ngự dụng và ngự lãm. Và câu chuyện vềmột nền văn hoá xa xưa của làng gốm Gò Sành, về những vị vua của thế kỷ mười một, mười lăm được anh kể lại bằng những mẩu chuyện đứt quãng. Chẳng phải nhà sưu tập, chẳng phải nhà nghiên cứu, cũng chẳng xem là một thú chơi, hình như, chủ nhân của ngôi nhà và bộ sưu tập lạ lùng này xem nó là một món nợ phải trả, một niềm đam mê đã ăn vào máu của những ngày xa xưa…

 

 

CẢM GIÁC DỄ CHỊU VÀ THANH THOÁT ĐƯỢC TẠO RA BẰNG VIỆC SỬ DỤNG ÁNH SÁNG VÀNG, PHỦ LÊN MÀU ĐẤT CỦA GẠCH. NHỮNG ĐƯỜNG CONG “RẤT CHĂM”
 

 
Hậu thế Kim Môn
Ngày xa xưa của Nguyễn Vĩnh Hảo là tuổi thơ gắn với cảnh sầm uất của lò gốm Kim Môn, thuộc thôn Trà Quang, xã Mỹ Quang, huyện Phù Mỹ. Những năm sáu mươi của thế kỷ hai mươi, cha anh, ông Nguyễn Thược đã dựng một cơ nghiệp gốm – sành – sứ và theo đường biển đi khắp nơi. Gốm Kim Môn nuôi anh lớn bằng những đêm rầm rập không ngủ để dỡ lò, những chiều ngồi ăn cơm để ngắm khói nung gốm bay lên và biến mất phía sau chân núi. Những lực điền gác trên vai từng giỏ hàng nhưng vẫn bước nhịp nhàng như múa trên những thanh gỗ bắc lên tàu. Đến giờ, anh vẫn nhớ như in cái cảm giác men xanh chạm vào thớ thịt mềm mịn của đất, hà hơi lửa để ánh lên cái tinh khiết của màu chàm…
Rồi thời cuộc đổi thay. Chiến tranh, binh biến và những ngày không giao thương. Nguyễn Vĩnh Hảo xoay sang hướng khác, sống bằng pho võ học huyền bí của Tây Sơn. Anh chưa một lần lên đài thi đấu, vì vẫn mang trong người cái mặc cảm của sự hữu dũng vô mưu. Và anh dốc trọn cái niềm đam mê văn hoá, gửi hết những đường nét uyển chuyển của phù điêu, của vũ nữ Apsara và cái hồn Tây Sơn vào bài Wushu mà những học trò của anh mang đi chinh phạt khắp thế giới…
Cho đến một ngày, ngồi lại, anh khóc khi thấy mớ gốm hoàng cung mà cha anh dày công cất giữ nằm hoang phế trong một góc nhà…
 
Giấc mơ Vijaya
Nguyễn Vĩnh Hảo không là dân kiến trúc. Nhưng chẳng ai biết giúp anh làm thế nào để ra một nơi dành riêng cho gốm cả. Vậy là, anh võ sư tự mình vẽ, hỏi đầu này, thăm đầu kia, dỡ hẳn ba căn nhà lá cổ của Bình Định mang về, để hoàn thành một chốn riêng của mình. Cánh cửa phải nối dài thêm, nhưng cái chốt khoá bằng gỗ phải dung cây sào thật dài mở cửa thì vẫn giữ nguyên. Giữa phố, cái tuỳ biến của cửa sổ gỗ nhiều lá lại đâm hay. Vẫn như thế, anh như hoà trong cái nhộn nhịp của phố, mà chỉ cần kéo khẽ lớp lá trong, lại quay về với chốn tĩnh lặng của riêng mình.
Và trong chốn tĩnh lặng ấy, Vĩnh Hảo bắt đầu mơ một giấc mơ mang tên Vijaya. Anh ngồi vẽ lại những hoạ tiết, hoa văn, ngồi sao chụp lại những phù điêu trên tháp cổ, tính toán dùng đất thế nào, nước giếng ở đâu và đun lò bằng loại củi gì. Rồi anh mang đi đến lò nung, năn nỉ những người thợ giúp mình lên lửa. Mẻ gốm đầu tiên của Nguyễn Vĩnh Hảo ra đời, chỉ là dăm mảnh phù điêu phần lớn bị cháy xém, nham nhở, nhưng là một niềm tự hào to lớn của anh: “Ít nhất thì mình cũng đã bắt đầu được cuộc hành trình tìm về gốm cổ của Vijaya…”.
 

MẶT KALA (VỚI NANH NHỌN), ĐƯỢC CÁC CHUYÊN GIA ĐIÊU KHẮC ĐÁNH GIÁ LÀ MỘT HIỆN TƯỢNG ĐẶC BIỆT TRONG NGHỆ THUẬT TRANG TRÍ CHĂM PA
 
Câu chuyện cái đĩa Càn Long
Đặt ở vị trí trang trọng nhat cuả căn nhà, là một cái đĩa Long Van Khánh Hội màu xanh dương. Phía sau ghi rõ: Càn Long niên bảo. Người ta bảo, chiếc đĩa này là quà tặng của vua Càn Long gửi vua Tây Sơn, chẳng biết thực hư thế nào. Chỉ biết, đó là thứ mà mấy mười năm trước, ông Nguyễn Thươc , cha của Nguyễn Vĩnh Hảo, từng trả đến giá 100 lượng vàng mà chẳng mua được. Vậy mà đến năm 1991, một dịp tình cờ,chỉ với năm phân vàng, anh mang đươc nó về,như là một kỷ niệm với người cha. Điểm thú vị của những món đồ mà anh gọi là“linh tinh lang tang” ngoài gốm mà anh có được, đều là những câu chuyện ngồ ngộ về cái vòng quay của vật quý. Có tiền, chac gì đã sở hưũ , ở đời, chơi những vật lạ,ngươi ta còn cần cái duyên…
 
 
Theo KT&ĐS Số 05

Các tin khác