Lối thoát rác chung cư ở đâu?

12/5/2020 - Nhà ở
Tác giả: Bài Kim Văn Ảnh Lê Quang Nhật

Chiều hè nóng bức, những cánh diều phất phới bay trên nền trời xanh lơ. Đẹp! Nhưng nó hoàn toàn tương phản với những mảnh nylon, ly giấy do trẻ em vứt bừa bãi trên hành lang chung cư Lò Gốm, P.11, Q.6. Có bé còn được người lớn hướng dẫn đứng trên cầu thang... tè thẳng xuống thùng rác ở chân cầu thang...Hiện nay tại hầu hết các chung cư, rác luôn là vấn đề ám ảnh dân cư do thiết kế kiến trúc, tổ chức dịch vụ thu gom rác chưa đạt yêu cầu. Khi mua nhà, ít ai để ý đến nội dung này. Chỉ khi vào ở thì... “đoạn trường ai có qua cầu mới hay”.

 

Hình 1 Khu sinh hoạt chung của khu đô thị mới Phú Mỹ Hưng luôn sâch đẹp
Hình 2 Chung cư Ông Ích Khiêm: Mảng xanh chung hạn hẹp nhưng sạch đẹp nhờ dịch vụ
 Hình 3 Rác luôn được dịch vụ “giải toả” nên sạch sẽ và không bốc hôi

 

Những thiết kế bất cập Khu cư xá LTT 350 Hoàng Văn Thụ trước đây cũng rất bê bối về rác thải. Sân thượng trở thành nơi... phóng uế và bỏ rác của nhiều người, thay vì đây là một không gian chung tiếp xúc với thiên nhiên của những người ở chung cư.Ông Tạ Ngọc Quang, tổ trưởng dân phố nói: “Phải lấy sức người khắc phục những khiếm khuyết của thiết kế. Chúng tôi phải họp nhau yêu cầu tổ lấy rác dân lập đến lấy rác đúng giờ. Và quy định giờ để rác ra cửa của các hộ dân, để khi bỏ rác ra là có người đến lấy ngay. Khắc phục tình trạng, trước mỗi nhà lúc nào cũng có bịch rác... gây mất mỹ quan”.Với rác xây dựng, bàn ghế, mùng mền... tổ dân phố tự phát hiện hộ nào lén bỏ lên sân thượng, thì buộc phải bỏ tiền thuê dọn đi. Lễ, tết tổ phát động bà con lên dọn sân thượng và những khu công cộng. Dần dần, bà con thấy đúng, nên không vi phạm nữa. Nay sân thượng của chung cư đã trở thành nơi sinh hoạt chung. Buổi sáng mọi người đều có thể lên đó tập thể dục.
Tương tự, ở chung cư đường Đỗ Ngọc Thạnh, do tình trạng thiếu ý thức nên phải thêm bàn tay tổ chức của con người. Sân thượng rất dơ bẩn vì là nơi bỏ những rác thải loại lớn như bàn ghế, xà bần. Đoàn thanh niên phải vào cuộc vận động dọn dẹp, và nơi đây đã có “cuộc chiến” dài hơi đấu với cái sân thượng để dần dần lập trật tự, giúp người dân ý thức hơn.Cụm chung cư Thanh Đa có thể xem là điển hình của kiểu thiết kế cũ. Không gian chung là khu vực gần cầu thang trở thành nơi tập kết rác thải. Một số hộ còn nuôi chó cho phóng uế bừa bãi ở cầu thang.Ngoài ra, ở cụm chung cư Thanh Đa, hai khối nhà thường đâu lưng vào nhau nên mặt sau chung cư trở thành bãi rác công cộng vô thừa nhận, và không thể dọn dẹp nổi. Chị Thuỷ, người sống ở đây nhận xét: “Ô nhiễm kinh dị. Các hộ cuối cùng trở thành nạn nhân của chính mình. Các hộ tầng thấp phải bít cửa sổ, lỗ thông gió sau nhà vì mùi xú uế. Năm này qua năm khác, các hộ ở tầng trên cũng phải bít cửa sổ luôn vì mùi ngày càng nặng”. Có cải tiến?Lò Gốm là chung cư mới xây, được xem là một điển hình về công tác bố trí tái định cư, cải thiện môi trường sống của người dân.
Tuy nhiên, việc bố trí thu gom, xử lý rác thải vẫn còn nhiều chuyện để nói.Thiết kế chung cư cũng đã có cải tiến, làm hệ thống mái, không sân thượng để “trở thành” bãi rác công cộng như cũ.Mặt chung cư hai bên đều là mặt tiền để các hộ quản lý lẫn nhau, tầng này không thể đổ rác xuống tầng kia. Vì nếu đổ rác như vậy, sẽ bị tầng dưới phản ứng. Trong khi đó, các chung cư cũ thường bố trí đuôi nhà xoay lưng lại nhau. Nên lưng chung cư trở thành bãi rác tồn đọng gây ô nhiễm môi trường.Tuy nhiên, người dân ở đây vẫn phàn nàn chuyện phải tự xách rác từ lầu ba xuống bô rác ở tầng trệt, để mỗi sáng, công nhân vệ sinh đến thu gom.Anh Phạm Văn Đực (hộ 003 lô B1) nói: “Các hộ ở mặt phố cũng đóng tiền rác 7.000đ/tháng như chúng tôi, nhưng họ không phải xách rác từ trên lầu xuống, rất bất tiện”.Có hộ, chỗ bỏ rác chung cách nhà chỉ 5 – 6 mét, nên vẫn bị ảnh hưởng về mùi. Công nhân vệ sinh thỉnh thoảng cũng làm vương vãi rác gần bồn chứa rác chung...Anh Đực cho rằng: “Nếu thiết kế cống bỏ rác tại mỗi tầng lầu thì tiện hơn”.Cụm chung cư Hồ Văn Huê đã có cải tiến là thiết kế cống bỏ rác chung cho từng tầng đúng như ý kiến của anh Đực.
Tuy nhiên, cống này chỉ đem lại lợi ích cho những người ở tầng trên. Anh Công, người dân khu vực cho biết, lô A không có cống, người dân phải tự mang rác xuống. Còn lô B và lô C có cống thì hai căn hộ tầng trệt nằm sát hầm chứa rác lãnh đủ, do ban đêm, có người bỏ rác từ tầng 5 xuống kêu rầm rầm mất ngủ. Đặc biệt khi có người bỏ đá, gạch, miểng chai xuống, âm thanh càng rùng rợn, vì do thiết kế hầm bằng tôn nên tiếng vang rất lớn.Trong lúc đó, chung cư Phạm Viết Chánh, P.19, Q.Bình Thạnh, cống lấy rác được thiết kế díc dắc để giảm lực thả. Xe chứa rác ở tầng dưới cùng được để những sọt hứng rác nên không gây tiếng động ảnh hưởng các hộ ở tầng dưới. Tuy nhiên, hai nhà sát hầm chứa vẫn bị ảnh hưởng mùi.Xoá ô nhiễm rácchung cư?Tại các khu chung cư căn hộ cao cấp, rác thải được xử lý hợp lý hơn. Cao ốc 132 Ông Ích Khiêm 11 tầng gồm 110 căn hộ. Hầm rác thiết kế riêng ở tầng hầm có hệ thống rửa tự động, có rốn thu nước và máy bơm hút thải ra hệ thống cống. Rác được người dân phân loại ngay trong nhà. Rác hữu cơ bỏ vào cống rác bằng nhựa tổng hợp chạy xuống tầng hầm. Còn rác khô (vô cơ) được để riêng ở một điểm gần thang máy. Nhân viên quản lý cao ốc sẽ đến thu gom. Nhờ vậy, hộ dân không còn phàn nàn về rác thải.Khu cao ốc – căn hộ cao cấp Central Garden đang xây dựng trên đường Bến Chương Dương cũng có thiết kế tương tự về mặt xử lý rác. Tòa nhà The Manor cũng không bố trí chỗ bỏ rác trong nhà, mà đem ra khu vực bỏ rác chung.

 

Hình 4 Hộc bỏ rác chung cư Ông Ích Khiêm
Hình 5 Ống xả rác chung cư Ông Ích Khiêm
 Hình 6 Công nhân vệ sinh luôn cố gắng không để rác chạm đất

 

Kiến trúc sư Nguyễn Đình Nam (Đại học Kiến trúc) nói: “Theo tôi thì không nên thiết kế các ống xả rác tại các chung cư, vì nơi đây sẽ trở thành ổ vi trùng. Chỗ mở nắp để bỏ rác có hiệu ứng ống khói, sộc vào mũi người bỏ rác. Khu vực quanh hộc để rác rất mất vệ sinh, vì ai cũng sợ tiếp xúc lâu với mùi, nên thường đứng xa, với tay bỏ vội vàng làm rác vương vãi. Chỉ nên bố trí chỗ để rác chung, và nhân viên quản lý tòa nhà có trách nhiệm đưa rác xuống. Còn cống rác cũng chỉ nên làm khi chỉ có nhân viên quản lý sử dụng, thì mới đảm bảo vệ sinh. Ở nhiều nước trên thế giới, người ta cũng không sử dụng cống nữa, thay vào đó là con người và dịch vụ.”Tổ chức dịch vụÔng Nguyễn Lê Thành, giám đốc công ty Phố Cảnh, một công ty chuyên cung cấp dịch vụ dọn vệ sinh cho các chung cư phân tích: “Việc thiết kế ống bỏ rác tại các chung cư là không phù hợp điều kiện Việt Nam. Vì các hộ gia đình Việt Nam thường dùng thực phẩm tươi sống trong khi ở nước ngoài người ta dùng thực phẩm chế biến. Do vậy, rác ở Việt Nam có rất nhiều chất hữu cơ như ruột cá, lồng gà... gây bốc mùi. Một số nước có thực hiện phân loại rác, còn ta chưa làm được việc này. Nên việc thiết kế phải chú ý tới đặc điểm, tập quán Việt Nam”.Do đặc điểm kể trên, các block chung cư cao tầng ở Nam Sài Gòn không thiết kế ống xả rác.
Việc thu gom rác được thực hiện bằng dịch vụ.Tại các khu Hưng Vượng (Khu đô thị mới Nam Sài Gòn), các ban tự quản do người dân bầu ra ký hợp đồng dịch vụ với Công ty Phố Cảnh để giải quyết rác. Hàng ngày các nơi công cộng như sân vườn, hành lang, lối đi chung, cửa kính, lan can... đều được làm vệ sinh một lần.Rác do các hộ thải ra, để trước nhà, được thu gom 4 lần trong ngày. Do mật độ lấy rác dày như vậy nên rác không bốc mùi, giúp người dân loại nhanh rác ra khỏi nhà. Vì mỗi gia đình có nếp sinh hoạt khác nhau về thời gian. Việc lấy rác đúng giờ giúp người dân để rác ra trước nhà đúng giờ, không ảnh hưởng mỹ quan chung. Khắc phục tình trạng trước mỗi nhà là một bị rác thường trực.Các công nhân vệ sinh khi thu gom rác, họ không làm việc thuần tuý là mang các bị rác từ trên lầu xuống. Mà trong quá trình đi, họ làm luôn nhiệm vụ kiểm tra vệ sinh. Một cọng rác nhỏ cũng được họ lượm đi.Ông Nguyễn Lê Thành nói: “Mục tiêu của chúng tôi là... không để rác chạm đất. Có rác là được dọn ngay. Dân thấy sạch, thì không nỡ quăng rác. Không thể giáo dục ý thức vệ sinh, trong môi trường không sạch”.
 

Theo KT&ĐS Số 03

Các tin khác