Trường Quốc Học, Huế
Trong chuyến đi Mỹ ngắn ngủi của những ngày cuối thu. Bắc California dạo này đang có mưa và gió lành lạnh nên tất cả Anh Chị Em chúng tôi đều ăn mặc ấm áp và tranh thủ ra khỏi nhà khi trời chưa hừng sáng. Vượt núi đồi giữa muôn trùng bát ngàn, xanh thẳm cây cối trùng điệp của công viên Los Gatos Park, Bắc California để đưa người Anh về lòng đất Mẹ. Sau khi ăn trưa xong, tôi tranh thủ đến tiệm sơn PPD của người bạn trên đường Stockton Ave, San Jose cũng như ngày hôm sau, vợ chồng chúng tôi tìm cơ hội vào các trung tâm vật liệu xây dựng như Homedepot, Lowe’s,… thì thấy ra rằng: Các hãng sơn lớn từ Sherwin-Williams, PPG, Benjamin Moore, Behr, Dulux, Jotun,… đều đang hướng đến màu xanh Oliver cho năm 2026. Trong khi đó, Viện Màu sắc Pantone (Pantone Color Institute) trong khuôn khổ Tuần lễ Thời trang New York vừa qua (NYFW) đã công bố và giới thiệu 10 gam màu chủ đạo nổi bật cho mùa Xuân/Hè 2026.
Người bạn có tiệm PPD ở San Jose này chính là người đã đưa vợ chồng chúng tôi vào con đường kinh doanh sơn từ 20 năm trước khi anh là nhân viên cho công ty Sơn Kelly-Moore. Do vậy, khi câu chuyện gặp gỡ lắng xuống thì chúng tôi có cả một khối chuyện về các dòng sơn, chất lượng sơn và đặc biệt là màu sắc để trao đổi. Lần này, chúng tôi có cùng quan điểm là các hãng sơn lớn của Mỹ đều dự báo màu xanh Olive sẽ lên ngôi vì màu này mang lại cảm giác thư giãn, cân bằng và rất gần gũi với thiên nhiên.
Gam xanh Olive thường được biến tấu đa dạng, kết hợp với ánh xám hoặc be để tạo chiều sâu và sự sang trọng cho không gian.
Màu xanh Olive là tông màu trầm ấm pha trộn giữa xanh lá và màu vàng đất – Màu xanh lá là màu của thiên nhiên còn màu vàng đất là màu cho ta cảm xúc hoài niệm và sự chuyển giao của thiên nhiên trong thi đàn Vương Quốc Anh. Còn trong văn chương Pháp, màu vàng đất tượng trưng cho mùa thu mang lại cảm giác dịu dàng, lãng mạn, đặc biệt là kinh đô ánh sáng Paris hoa lệ khi mùa thu đến với những chiếc lá vàng rơi quyện trong ánh nắng thu bay nhè nhẹ như màu mật ong nguyên thủy, tinh khiết, trong trẻo trông rất êm đềm và thơ mộng cộng thêm đó là hình ảnh của những quán café bên dòng sông Seine… Khó mà kể hết những hình ảnh đẹp của mùa thu ở các nước từ Bắc Âu, xuống Hà Lan, Đức, Áo; qua Đông Âu như Ba Lan, Tiệp Khắc, Nga, Hungary…
Một buổi gặp mặt đáng nhớ
Thứ Bảy, ngày đầu tháng Mười một năm 2025, Sài Gòn vừa có nắng trong mưa của những ngày cuối tuần thong thả. Vợ chồng chúng tôi đến dự buổi gặp mặt của những cựu sinh viên Việt Nam từng học ở Đông Đức và Tây Đức, do hai anh chị thân thiết trong cộng đồng người Việt tại Sài Gòn đứng ra tổ chức.
Cựu sinh viên học ở Đức và bạn bè thân hữu
Giữa không gian có một không hai trong lòng đô thị Sài Gòn với sân vườn rộng trồng đầy cây và hoa được chủ nhà chăm sóc rất kỹ, chúng tôi có một buổi họp mặt ấm áp. Có tiếng cười, có tiếng gọi nhau bằng tên cũ, có những ánh mắt bỗng lặng đi khi nhắc đến một kỷ niệm xa xăm ở Bá Linh.
Thật lạ, chỉ qua một buổi gặp, ký ức tưởng đã bị phủ đầy bụi bỗng sống dậy, rõ ràng đến từng chi tiết: Con tàu U-Bahn đưa chúng tôi đi học hàng ngày, đặc biệt là vào mùa đông lạnh buốt, mùi Bratwurst làm cồn bao tử khi chờ xe điện ngầm hay hương vị của từng loại bia thơm ngát tràn về trong ký ức xa xăm bên mái trường TU Berlin.
Ngồi giữa mọi người toàn cả U80 và U70, tôi bỗng nhận ra – dẫu thời gian có đi qua bao năm, những tháng ngày thanh xuân ấy vẫn còn nguyên, chỉ khác là giờ đây, tóc ai cũng đã phai, mắt ai cũng đã dịu đi.
Nhưng đằng sau những nụ cười và tiếng nói ấy, vẫn là tấm lòng của một thế hệ từng đi xa để học, để làm việc, để rồi trở về với một tình yêu quê hương với bao đong đầy hy vọng.
Trường Đồng Khánh, Huế
Chủ nhật – một ngày đầy “duyên Huế”
Sáng sớm Chủ nhật sau đó, chúng tôi lại có một cuộc hẹn điểm tâm cùng nhóm bạn mà phần lớn là người miền Trung và người Huế. Bên tách cà phê thơm, những câu chuyện nối nhau lúc thì văn chương, báo chí khi thì đi xa hơn về chiến sự thế giới nhưng mọi người thường dừng lại chuyện khi nhắc đến tổng thống Trump. Có lúc lại chuyển sang chuyện mưa Huế, chuyện chợ Đông Ba, chuyện áo dài tím bên cầu Tràng Tiền. Rồi đến chiều tối, chúng tôi lại có bữa cơm tối với một cặp vợ chồng cũng là người Huế, sau những câu chuyện làm ăn, công việc, du lịch, mua sắm, chia sẻ hiểu biết của một số người tài ba xuất chúng thì một đôi khi cũng len lỏi vào những câu chuyện về Huế. Khi buổi ăn tối khép lại, hai cặp vợ chồng chúng tôi rủ nhau đi thăm một bà cụ gần 100 tuổi cũng có gốc gác từ Huế.
Trong khoảnh khắc ấy, tôi chợt nhớ về ngôi trường Quốc Học Huế năm xưa – nơi tôi từng có một người thầy dạy môn sử rất đặc biệt, thầy Châu Văn Tăng. Theo hồi ức của thầy Phan Khắc Tuân – nguyên Hiệu trưởng trường Quốc Học Huế như sau:
“Ban tổ chức bàn bạc sôi nổi để khai triển kịch bản của thầy Châu Văn Tăng và sau cùng đi đến một kế hoạch như thế này: Trường có bảy liên lớp, mỗi liên lớp được giao một chủ đề, mỗi lớp đảm trách một tiết mục phù hợp với chủ đề của liên lớp.
Nữ sinh viên Huế và cầu Trường Tiền
Cụ thể là:
- Liên lớp 12 gồm 7 lớp, có 7 tiết mục theo chủ đề văn hóa, phong tục Việt Nam như Tam giáo, Ông Nghè vinh quy, đám cưới Việt Nam,…
- Liên lớp 11 gồm 7 lớp, có 7 tiết mục theo chủ đề lịch sử như Lạc Long Quân và Âu Cơ, hai Bà Trưng đuổi quân Tô Định, vua Quang Trung đại thắng quân Thanh, Bình Ngô Đại Cáo của Nguyễn Trãi…
- Liên lớp 10 gồm 8 lớp, có 8 tiết mục theo chủ đề văn học dân gian như sự tích Bánh chưng bánh dầy, sự tích Trầu cau, Hôm qua tát nước đầu đình, Bên anh đọc sách bên nàng quay tơ,…
- Liên lớp 9 gồm 8 lớp, có 8 tiết mục theo chủ đề bá nghệ dân gian như thợ cưa, thợ cúp, thợ mã, xe thồ,…
- Liên lớp 8 gồm 11 lớp, có 11 tiết mục theo chủ đề ca múa dân tộc như múa lân, hát bộ, hò giã gạo, nhạc cụ dân tộc,…
- Liên lớp 7 gồm 11 lớp, với các tiết mục theo chủ đề các dân tộc thiểu số Việt Nam và một số nước châu Á, châu Phi
- Liên lớp 6 gồm 11 lớp, học sinh còn nhỏ phải phối hợp với các lớp đàn anh trong các tiết mục lịch sử như Trăm trứng trăm con, Cờ lau tập trận,…
Ngày 26 tháng 12 hằng năm được đánh dấu là lễ Kỷ niệm ngày thành lập trường Quốc Học năm 1896.
Hôm đó, ngày 26 tháng 12 nhằm tiết Đông chí nên trời thường mưa gió. Nhưng may mắn thay, ngày 26.12.1973 là một ngày mùa đông có nắng đẹp. Buổi sáng, các quan khách cùng giáo sư, nhân viên và đại diện học sinh 64 lớp tham dự lễ Tưởng niệm trọng thể trong nhà chơi rộng lớn của trường. Sau đó, mọi người được mời tham dự buổi tiếp tân tại phòng Khánh tiết. Buổi chiều, toàn thể học sinh tập trung ở sân vận động phía sau trường để chuẩn bị cho cuộc Đại quảng diễn. Đúng 2 giờ chiều, đoàn quảng diễn khởi hành ra cổng bên, đi vòng vào đường Lê Lợi ngang trước cổng trường đã sắp sẵn khán đài cho quan khách.
Dẫn đầu là biểu ngữ “ĐẠI QUẢNG DIỄN HÓA TRANG QUỐC HỌC”, theo sau là một đoàn múa lân rộn ràng, có cả lân cha, lân mẹ, và năm sáu lân con, phụ họa bởi bảy tám ông địa lớn nhỏ (lâu nay ở Huế chưa hề có một màn múa lân nào vui nhộn như thế).
Tiếp theo là hoạt cảnh huyền sử Trăm trứng trăm con của Lạc Long Quân và Âu Cơ, rồi tiếp bước là các tiết mục hóa trang của các liên lớp 7, 8, 9, 10, 11, 12. Đoàn đi ngang qua trường Đồng Khánh, về Đại học Văn Khoa (ở Morin cũ). Đầu đoàn đã đến cầu Trường Tiền mà cuối đoàn đang còn trong sân sau trường Quốc Học. Đoàn qua cầu Trường Tiền, về chợ Đông Ba, rẽ vô Ngã giữa (đường Phan Đăng Lưu bây giờ), vào cửa Đông Ba rồi theo đường Mai Thúc Loan, Đinh Bộ Lĩnh, ra cửa Thượng Tứ, qua cầu Mới (cầu Phú Xuân) rồi về lại trường. Từ lúc đoàn ra cửa Thượng Tứ thì gió đã đổi chiều đông bắc và trời cũng đã lấm tấm mưa, nhiều phụ huynh đi theo đoàn Trăm trứng trăm con đưa áo ấm cho các con nhỏ, nhưng các em không chịu mặc (có thể do đi lâu nóng người?), cứ hân hoan tiếp bước về trường như một đoàn quân chiến thắng…”.
Theo chúng tôi thiết nghĩ, có thể nói chính từ trong học đường ngày đó “Tiên Học Lễ, Hậu Học Văn” hay được tiếp cận những buổi Đại Quãng diễn ấy mà bao thế hệ học sinh đã lớn lên – không chỉ bằng kiến thức, mà bằng một nền tảng văn hóa nhân bản, bằng cách sống tử tế cho tha nhân và sâu sắc với đời.
Chùa Thiên Mụ, Huế
Cũng nhờ cái nếp trên nên Huế, trong lòng người xa xứ, không chỉ là địa danh, mà là một nếp sống.
Dẫu ai ở đâu – Berlin, Paris, San Jose hay Sài Gòn – thì chỉ cần một tiếng “dạ”, một nụ cười nhẹ, là Huế lại hiện về, nguyên vẹn như xưa. Ở hải ngoại, một đôi khi còn được nghe mấy câu: “Nông lên, Truồi cũng lên” hay “món ni ăn thì chỉ ngậm mà nghe” mới thấy đã quá chừng!
Từ nhiều năm trước, trong biết bao lần gặp mặt đồng hương Huế ở Sài Gòn, có người nhắc:
– “Anh Châu ơi, Huế dạo ni mưa nhiều quá, nhà cửa xuống cấp lắm rồi...”
– “Quốc Học hay Đồng Khánh chắc cũng cần được sơn lại, rêu phủ nhiều lắm anh ơi...”
Tôi nghe mà chợt thấy lòng mình chùng xuống.
Và bây giờ thì buồn hơn khi hằng ngày nghe tin tức về lũ lụt
Huế – thành phố thơ mộng của ký ức, của sông Hương, núi Ngự, của bao lớp người tài hoa – Mọi thứ đang dần bạc màu cùng thời gian. Và trong tôi bỗng dấy lên một ý nghĩ: phải làm điều gì đó cho Huế.“Sơn lại Huế” – như sơn lại ký ức
Tôi bỗng nghĩ đến công việc mình đang làm – sơn và bảo tồn như chúng tôi đã sơn cho bến Bình Đông ở quận 8, Sài Gòn năm ngoái 2024. Bởi từng lớp sơn là từng màu kỷ niệm của thời gian, của sự chăm sóc, của sự hồi sinh.
Sơn lại – là phủ lên một lớp màu mới, nhưng không xóa đi vết cũ; nó làm nổi bật cái đã qua và chuẩn bị cho cái sắp đến. Cũng như Huế vậy – cần được “sơn lại”, không phải để thay đổi, mà để giữ nguyên vẻ đẹp, chỉ thêm tươi sáng hơn, bền bỉ hơn.
Tôi mường tượng một ngày nào đó, chúng tôi sẽ huy động sự đóng góp của mọi người – những người con xứ Huế từng đi xa ở hải ngoại và trong nước sẽ cùng nhau sơn lại trường Quốc Học, trường Đồng Khánh, trường Hàm Nghi hay cái gì đó của Huế như những cổng chùa rêu phong, những bức tường cổ đã bạc màu vì dãi nắng dầm mưa.
Và việc thực hiện không chỉ bằng việc sơn lại, mà bằng tình yêu, ký ức và lòng biết ơn.
Bởi vì, khi sơn lại một bức tường, thật ra là chúng ta đang sơn lại chính những kỷ niệm.
Bởi khi một lớp màu mới phủ lên, ta nghe như có tiếng ve mùa hè kêu trong sân trường, như tiếng guốc học trò trên sân gạch. Và khi lòng lắng đọng ta còn nghe rõ tiếng chuông chùa vọng từ xa.
Hình ảnh Huế trong mùa mưa lũ hàng năm
Huế – nơi ai đi xa cũng muốn trở về
Huế trong ký ức tôi là những buổi chiều mưa tầm tả, là hàng phượng vĩ trên đường Lê Lợi điểm xuyến màu đỏ thắm lặng lẽ đứng che nắng cho hàng ngàn nữ sinh Đồng Khánh xuôi về Vỹ Dạ, ngược lên Kim Long làm cho những chàng trai Quốc Học thẫn thờ. Cũng may thời đó trước năm 1975, trường Đồng Khánh có quy tắc: tất cả nữ sinh trên chiếc áo dài trắng đều có thêu bảng tên trước ngực và cái khung của bảng tên được quy định theo màu của liên lớp mà cô nữ sinh đó đang theo học như Nhất Tím, Nhị Hồng, Tam Xanh (Blue) và Tứ Đỏ. Nhất là Đệ Nhất (lớp 12), Nhị là Đệ Nhị (lớp 11), Đệ Tam (lớp 10) và Đệ Tứ (lớp 9). Ví dụ cô nữ sinh Hoàng Thị Ngọ thêu khung bảng tên màu Hồng là cô đang học lớp Đệ Nhị
Từ những ký ức trên nên lúc còn ở Bá Linh tôi có vài câu thơ cho Huế: “Ta đi giữa chiều Bá Linh lộng gió/ Mơ một ngày về lại phố phường xưa/ Mơ trong gió bay bay tà áo trắng”.
Tản mạn về mùa thu
Với những liên tưởng sắc thu qua những vùng trời đã đi qua, một dòng chảy từ những nốt nhạc của bài Thu Vàng của nhạc sĩ Cung Tiến hiện ra:
“Chiều hôm qua lang thang trên đường/ Hoàng hôn xuống, chiều thắm muôn hương/ Chiều hôm qua mình tôi bâng khuâng/ Có mùa thu về, tơ vàng vương vương/ Một mình đi lang thang trên đường/ Buồn hiu hắt và nhớ bâng khuâng/ Lòng xa xôi và sầu mênh mông/ Có nghe lá vàng não nề rơi không
Mùa thu vàng tới là mùa lá vàng rơi/ Và lá vàng rơi, khi tình thu vừa khơi/ Nhặt lá vàng rơi, xem màu lá còn tươi
Nghe chừng đâu đây màu tê tái/ Chiều hôm qua lang thang trên đường/ Nhớ nhớ, buồn buồn với chán chường
Chiều hôm nay trời nhiều mây vương/ Có mùa Thu Vàng bao nhiêu là hương”
Về tới Việt Nam, trong xe taxi nghe tin tức mưa, bảo, lụt ở miền Trung chợt thấy lòng xót xa. Từ ngày về lại Việt Nam xây dựng công ty sơn thì trong trí nhớ chúng tôi chưa năm nào mà miền Bắc hay miền Trung thoát được cảnh mưa, bảo và lụt lội. Đó vẫn là câu chuyện muôn thuở của quê hương tôi.
Theo Kiến trúc & Đời sống số 233