Quy hoạch & quản lý kém đã “nhấn chìm” Jakarta 

10/9/2020 - Chuyên đề
Tác giả: Đông Nam tổng hợp từ internet & báo chí nươc ngoài

Vào những ngày đầu tháng 2 vừa qua, khi nước ta đang chuẩn bị đón tết  Đinh Hợi thì một đợt ngập lụt dữ dội xảy ra ở thủ đô Jakarta của nước láng giềng Indonesia. Có đến 75% thành phố rộng đến 660km² và 12 triệu dân này bị chìm dưới nước, có nơi đến 3m. Số người thiệt mạng lên đến hơn 60 người và nhiều trăm ngàn người phải di tản… Mức độ nghiêm trọng của sự kiện lớn đến mức nhà lập pháp Iswandi đã ví cơn lụt có sức tàn phá như đợt sóng thần hồi năm 2005 khi tàn phá nền kinh tế Indonesia.

 

  

Hai bức ảnh, một chụp tại Jakarta ngày 4.2.2007 và một chụp tại TP.HCM ngày 12.9.2006 cùng mô tả một hiện tượng: ngập ở đô thị. Với Jakarta, các nhà chuyên môn đã chỉ ra nguyên nhân là do quy hoạch kém. Tại TP.HCM, việc ngập mới xảy ra cục bộ sau cơn mưa lớn nhưng các nhà chuyên môn cho rằng, chuyện ở Jakarta cũng đáng được quan tâm dưới góc độ một lời cảnh báo trong quá trình phát triển đô thị
 
Tuy vậy, nếu con sóng thần là một tai hoạ thiên nhiên không lường được thì ngược lại đợt ngập lụt vừa qua là chuyện đã được dự đoán trước và diễn ra do sự tắc trách của con người trong quy hoạch và quản lý đô thị. Tại sao vậy? Hãy nghe ông Frans H. Winarta, chủ tịch Tổ chức Nghiên cứu pháp luật Indonesia nhận xét: “Thật lạ là, ngập lụt vốn là chuyện thường xuyên ở Jakarta, do đó đợt này đã được dự báo trước hai tháng. Nhưng tại sao nó diễn ra nghiêm trọng như vậy? Căn nguyên là, tình hình ngập lụt đã bị làm xấu thêm do việc không tuân thủ pháp luật và yếu kém trong quản lý đô thị. Cả chính quyền trung ương lẫn địa phương đều không chấp hành nghiêm các yêu cầu về quy hoạch. Chẳng hạn, theo luật định các nhà phát triển địa ốc hay khu công nghiệp đều phải đưa các cơ sở hạ tầng công cộng như chợ, trường học, bệnh viện, công viên, đền thờ, nơi thoát nước…, vào quy hoạch của mình, nhưng hầu hết đều không chấp hành, nhiều công viên và hồ để tích thoát nước đã bị lấp để xây dựng siêu thị, khu thương mại”.
Ông Frans H. Winarta cũng cho biết thêm rằng, nếu chính phủ nghiêm túc trong việc buộc các nhà xây dựng giữ lại các hồ để tháo nước thì cơn lũ nghiêm trọng có thể được hạn chế. Cạnh đó, chính phủ đã không kiên định trong việc xây dựng các con đê bao quanh thủ đô theo quy hoạch từ thời thực dân Hà Lan còn cai trị Indonesia.
Còn các nhà xây dựng và đầu tư địa ốc thì ngang nhiên nâng cao cốt nền của khu dự án của mình bất chấp quy định chung, làm cho các khu vực khác không thoát nước được và gây ra ngập lụt… Tệ hơn, họ còn quảng cáo là dự án của họ chống được ngập lụt (khẩu hiệu flood-free rất ăn khách!!!) dù việc này gây ra tình trạng ứ nước và nước cứ tăng dần từ đầu gối lên đến vai và cuối cùng là ngập cả mái nhà (rủi thay, lúc đó dự án của họ cũng bị cô lập như một ốc đảo không thể vào được).
 
Người dân tu sửa lại bờ sông bằng các bao cát gần cây cầu phía tây Jakarta ngày 4/2.  Ảnh: TTXVN
 
Ngay sau đợt ngập lụt, người ta bắt đầu đặt vấn đề về quản lý và quy hoạch phát triển của thủ đô Jakarta. Ông Sonny Keraf, cựu Bộ trưởng Môi trường cho rằng: chính phủ không nên e ngại trong việc áp lực chính quyền địa phương khi họ vi phạm các quy định về quy hoạch. Ông nói rằng Jakarta đã có dân số quá cao cần phải được điều chỉnh và ngay lập tức ngăn chặn ngay các ý định chuyển các khu vực công viên, cây xanh thành các dự án thương mại. Ông nói: “Có ba điều cần làm ngay để chặn nạn lụt khủng khiếp này. Thứ nhất là quy hoạch lại Jakarta; thứ hai là chấm dứt cấp phép xây dựng các cao ốc hay trung tâm thương mại; thứ ba là không xây thêm các đại học mới ở đây để bớt lôi cuốn sinh viên về tập trung tại đây”.
Dư luận cũng đang lên tiếng gay gắt về dự án xây dựng một khu đô thị sang trọng lấn biển thuộc vịnh Jakarta. Đây là dự án trải dài trên 32km bờ biển phía bắc thủ đô (xem bản đồ). Các nhà đầu tư hy vọng việc lấn biển này sẽ tạo ra một quỹ đất mới lên đến 2.700ha và sẽ được dùng để xây dựng các khu công nghiệp, cao ốc văn phòng, khu thương mại, khu dân cư sang trọng cho hơn một triệu cư dân. Tuy nhiên, theo bà Atika Lubis, chuyên gia thuộc Viện Công nghệ Bandung thì chính dự án sẽ gia tăng đe doạ ngập lụt cho Jakarta, bà cho rằng, khu đô thị này sẽ ngăn cản hướng thoát nước từ đất liền ra biển và sẽ gây ngập. Bà cũng nói thêm: “Các nhà xây dựng không hiểu rằng, nền đất của vùng này là đất sét nên tốc độ thấm nước rất chậm, chỉ cần vài cơn mưa lớn không thoát kịp là đủ ngập rồi” .
Trước nhiều phân tích hợp lý trên, ông Rachmat Witoelar, Bộ trưởng Bộ Môi trường vừa tuyên bố chính phủ sẽ khởi động lại dự án xây con đập phía tây thiết kế từ thời Hà Lan để ngăn nước ba con sông đổ vào thủ đô Jakarta. Ngoài ra sẽ cho đào thêm các con kênh thoát nước ra biển ở phía đông và bắc Jakarta.
Câu chuyện ngập lụt do yếu kém trong quy hoạch và quản lý đô thị của nước láng giềng này chắc chắn sẽ là một gợi ý cần thiết cho chúng ta. Tình hình ngập lụt cục bộ tại nhiều chục điểm trong nội thành hay các đợt nước dâng do triều cường ở các khu dân cư ven sông của TP.HCM cần được xem xét một cách nghiêm túc với “lời cảnh báo” từ cơn ngập lụt Jakarta
 
 
 

 

Khu vực ở Jakarta vẫn còn chìm trong nước lũ, ngày 7.2.  Ảnh: TTXVN
 
Lời cảnh báo về sự mất cân bằng
Việc Jakarta bị ngập là một cảnh báo của tự nhiên về sự mất cân bằng. Bản thân tự nhiên đã cân bằng. Nếu ta xây dựng, chiếm mất diện tích tự nhiên, làm giảm diện tích thấm nước, chứa nước, ngăn cản dòng chảy mà không tái tạo lại ở một tỷ lệ thích hợp thì sự cân bằng bị phá vỡ. Lúc đó, ngập lụt xảy ra là điều dễ hiểu vì nguyên tắc cơ bản để không bị ngập là tổng lượng nước mưa, nước thải phải nhỏ hơn khả năng thoát nước.
Lời cảnh báo từ Jakarta nhắc nhở điều gì? Tôi muốn nhấn mạnh đến nguyên nhân chủ quan do tác động của con người là việc xây dựng đô thị, phát triển đô thị với các công trình, nhà cửa, đường sá chưa được xem xét trên cơ sở thoát nước có bài bản. Ta có thể hình dung qua con số này: năm 1975 TP.HCM có 35km2 đô thị hóa thì năm 2005 con số đó là 140km2. Diện tích đô thị hoá tăng lên 4 lần mà hệ thống thoát nước không được phát triển lên tương ứng. Việc xây dựng với mật độ quá lớn làm giảm diện tích ngấm nước, nhiều công trình làm chắn dòng chảy tự nhiên, kênh rạch bị lấp đi nhiều. Hệ thống thoát nước cũ không còn phù hợp. Hệ thống thoát nước ở các khu đô thị mới chưa được xây dựng đủ và đồng bộ.
Bên cạnh đó là điều kiện tự nhiên. TP.HCM có thuận lợi là có 880km kênh rạch, có 33.500ha diện tích mặt nước; khó khăn là 61% diện tích thành phố ở dưới cốt cao 2 mét trên mực nước biển với 20% dân số sống trong diện tích này. Mức thuỷ triều cao nhất tới 2,7- 3,3 mét. Lúc triều lên thì dòng chảy thoát nước bị ứ lại.
Bài toán khắc phục đòi hỏi nhiều vấn đề phải giải quyết đồng bộ song theo tôi, nguyên tắc vẫn là phải bảo đảm sự cân bằng. Đối với đô thị mới, dứt khoát phải có thiết kế san nền, thoát nước ngay từ đầu. Phải có diện tích mặt nước, khoảng trống, cây xanh thích hợp trong đô thị. Vấn đề là giải bài toán thoát nước, quy hoạch không gian cân bằng trong toàn đô thị chứ không phải chỉ ở mức độ từng công trình. Nếu ta vẫn còn những công trình làm theo kiểu manh mún thì chắc chắn vấn đề sẽ rất khó giải quyết.
KTS Lưu Trọng Hải
 
 
 
Theo TC Kiến Trúc & Đời Sống số 11 (tháng 3.2007)

Các tin khác