Từ Home quay về House

8/9/2022 - Tư vấn phong thủy
Tác giả: Bài ThS. KTS HÀ ANH TUẤN  Ảnh KHÁNH PHƯƠNG

Mạch chủ đề hội thảo House to Home tháng 8 vừa qua(*) đã khơi nguồn cảm hứng cho người làm chuyên môn, từ những không gian ký ức, văn hóa sống đến phương pháp tiếp cận và hình thành nên nơi chốn cư ngụ hài hòa, bền vững và nhân văn. House to Home, từ ngôi nhà (vật chất, cấu trúc, định dạng, tiêu chuẩn…) đến mái ấm (nơi chốn, con người, gia đình, tổ ấm…) như quy luật tất yếu hình thành và phát triển.

 
Nhưng cũng ý kiến ngược lại, với câu hỏi đặt ra: liệu có tiến trình Home to House, như phương cách tư duy thiết kế, để tạo dựng nên ngôi nhà từ các thấu cảm về mái ấm? Dưới khía cạnh văn hóa Đông phương, khoa học phong thủy áp dụng trong kiến trúc, câu trả lời sẽ thêm những góc nhìn khác.
 
 
Đông Tây hội ngộ, tính văn hóa gia tăng
Qua buổi ban đầu tạo nơi ở theo bản năng như chim làm tổ, con người dần hoàn thiện các kỹ năng và tư duy để xây nhà có ý thức, tổ chức và hệ thống. Cho dù biết bao trường phái, xu hướng, trào lưu kiến trúc ra đời và tiếp nối, thay thế nhau, thì mọi lớp vỏ hình thức không gian đều định hình từ nhu cầu cụ thể của con người (cá nhân, nhóm người, gia đình…). Chính vì từ con người và dành cho con người sử dụng, nên tính chủ quan của mỗi ngôi nhà dù ít dù nhiều vẫn bị chi phối do đặc điểm của chủ thể sống trong ngôi nhà đó (yếu tố Nhân), thời điểm xây nhà và dọn vào ở cùng quá trình tương tác với nhà (Thiên), và tương tác của con người với môi trường, hoàn cảnh tự nhiên chung quanh (Địa). Triết học Đông phương dùng Dịch học để diễn giải mọi mối quan hệ, với xuất phát điểm là các luận giải về vũ trụ, Dịch học đã giúp con người hiểu được quy luật trời đất biến chuyển sao cho tương hòa, để tương ứng các hoàn cảnh cụ thể nào đó (con người, mảnh đất, thời điểm cụ thể) thì sẽ có những ứng xử phù hợp. Dĩ nhiên, từ hiểu đến vận dụng được Dịch học trong ngành thiết kế - kiến tạo nhà cửa là cả bước đường dài.
Dễ thấy rằng khoa Địa lý phong thủy thời xưa có rất nhiều “chỉ định, kiêng kỵ” với nhiều câu truyền tụng nghe như bói toán, mê tín. Tư duy còn sơ lược, tam sao thất bản do truyền khẩu, trình độ nhận thức khoa học chưa cao… góp phần làm phong thủy xưa phần nào nhuốm nhiều màu sắc huyền bí, chủ quan phi lý, và sang thời hiện đại đã có lúc ở thế đối lập gay gắt với tư duy khoa học.
Thế nhưng từ khoảng giữa thế kỷ XX, khi Đông Tây ngày càng gặp nhau hơn trong nhiều lĩnh vực, phong thủy đã được chứng minh tính chất khoa học liên ngành và trở thành khoa học - triết lý về nơi cư trú sâu rộng và phong phú. Yếu tố con người ngày càng trở nên cốt yếu, là chủ thể cho mọi xem xét, tính toán, định vị phong thủy, và từ đó tính văn hóa cũng là biểu hiện cơ bản cho mọi ứng xử về phong thủy nơi cư ngụ. Khi lấy lợi ích vật chất và tinh thần của chủ thể làm trung tâm, các ứng xử theo phong thủy trở nên tập trung và rõ ràng, trở thành “nhiệm vụ thiết kế” không thể thiếu trong các dự án lớn nhỏ. Mục tiêu đúng (kiến tạo mái ấm an lành, nơi trú ngụ bền lâu) sẽ dẫn đến tư duy và hành động đúng.
 
Dù là hệ lam bê tông thế kỷ trước hay lam nhôm 60 năm sau thì nhu cầu che nắng vẫn luôn cần cho ngôi nhà nhiệt đới
 
Đối tượng nào, giải pháp nấy
Ngôi nhà là nơi thể hiện văn hóa ăn ở rất rõ, cho nên giữa các thế hệ luôn có khác biệt. Chỉ cần nhìn vào sự biến chuyển của không gian - vật liệu bếp sẽ thấy rõ điều này. Người trẻ có kiểu ăn uống, nấu nướng khác với người độ tuổi trung niên hay đã hưu trí. Đa số “các cụ” khi vào bếp của “bọn trẻ” thường kêu ca rằng chỉ có hình thức mà khó hữu dụng. Còn ở chiều ngược lại, đám thanh thiếu niên cũng than phiền không ít về “gian bếp của ngoại” sao mà ám khói, bừa bộn, thiếu chất chơi! Màu trắng và thiết bị hiện đại nơi bếp “các cô các cậu” ngày nay khiến giới cao niên chói mắt, chê dơ và thiếu thoải mái, trong khi nhóm màu sậm, gạch men, tủ gỗ tự nhiên của thế hệ “ông bà anh” thì chỉ có số ít người trẻ theo trường phái hoài niệm tán đồng. Các quan niệm trái ngược này trong sử dụng, gu thẩm mỹ… dẫn ngược lại cách thức thiết kế, chọn lựa chất liệu sao cho hợp ý chủ nhân. Các chuyên gia Phong thủy hiện đại đã xác định “bếp trẻ” thường thiên về bộ ba Kim - Thủy - Mộc, tương ứng nhóm màu từ trắng, xám, đen, xanh biển và màu gỗ kiểu Scandinaves, neutral (trung tính) và thậm chí có thể màu nổi chói lọi, phá cách… tùy chủ nhân. Còn ở trường phái bếp “người cao tuổi” thì bộ ba Mộc, Hỏa và Thổ lại chiếm ưu thế, với gỗ đậm màu, đá từ đỏ sậm đến vàng, và đa số chủ đầu tư theo dạng “bếp xưa” không bao giờ chịu cặp màu đen trắng (Thủy, Kim) như kiểu lớp trẻ thời 4.0 thích bếp hi-tech (kỹ thuật cao).
Dĩ nhiên giới trẻ có lý do để yêu kiểu bếp của thế hệ họ, với thiết bị nấu nướng tiên tiến cao cấp, điều khiển thông minh và vận hành như một góc để làm việc, góc giao tiếp trên mạng lẫn ngoài đời hiệu quả. Quy luật phát triển không thể đảo ngược, vấn đề phong thủy bếp xưa trong bếp nay trở thành phạm trù văn hóa mang tính quy ước, có cái cần giữ, có cái cần hạn chế, chứ không phải so sánh hay dở. 
Thiết kế bếp trong căn hộ chung cư hiện nay đã bắt đầu nhận thấy nhược điểm mà đa số người cao tuổi khó chịu: ít chỗ bày biện, bất tiện khi nấu nướng nặng khói mùi, thiếu cái sàn nước quen thuộc… Một số dự án chung cư bố trí bếp trong 1 phòng có cửa hoặc dùng vách kính để có thể “giãn cách” bếp với không gian phòng ngoài. Dĩ nhiên, không thể đòi hỏi hơn trong điều kiện nhà ở cao tầng có sự thân thuộc một thời của chốn bếp quê. Vì thế, sự dung hòa vẫn là cách tiếp cận bền vững, phong thủy bếp vẫn cần Nhất Vị - Nhị Hướng, tách Thủy, giữ Hỏa, còn cách thức trang trí là thỏa thuận giữa các thành viên gia đình. Nói cách khác, ngôi nhà thời nay cần có sự tiếp thu tinh thần hài hòa sinh thái trong nếp nhà truyền thống để từ đó quay trở lại hành vi, điểu chỉnh về tư duy thiết kế (Home to House) sao cho hợp điều kiện đất chật người đông, hợp các quy ước phong thủy, hợp với thẩm mỹ hiện đại. Như gian bếp thời nay với chất liệu cao cấp và sạch sẽ, tiện dụng và bài trí đúng Phong thủy, thì chẳng có lý do gì để người sử dụng quay về kiểu dáng dĩ vãng, quá khứ ám khói nơi “xó bếp” bụi bặm như ngày xưa.
 

 

Vật liệu được chọn lựa tương đồng hài hòa phong cách nội thất là giải pháp phong thủy hiện đại có kế thừa truyền thống (ảnh trái). Chọn vật liệu theo nhu cầu sử dụng, đồng bộ và nhất quán chính là cách Cân Bằng Khí hữu hiệu trong phong thủy (ảnh phải)
 
Hiểu hoàn thiện để tính chuyện phần thô
Từ gian bếp, mở rộng ra câu chuyện chọn vật liệu nội ngoại thất hợp phong thủy để kết nối Trường Khí, hài hòa Ngũ Hành và tạo năng lượng tích cực trong không gian sống. Đó chính là nghệ thuật của sự dung hòa giữa nhu cầu và tiện ích, giữa các thủ pháp kỹ thuật đi từ bản chất cấu tạo đến phương cách xử lý bề mặt.
Hoàn thiện một ngôi nhà không chỉ để ngắm nhìn mà phải căn cứ theo thực tế sử dụng. Rồi thực tế này được rút kết lại để thành các “chỉ định và chống chỉ định” về giải pháp thiết kế - xây dựng. Đa số gia chủ hay thay đổi về chất liệu ngoài thực tế khi nhà đã… làm gần xong, nhiều bề mặt chất liệu đẹp và hữu ích lại bị gạt bỏ vì chuyện… không hợp phong thủy. Do đó, cần xác định không có ranh giới giữa phần thô hay phần tinh (hoàn thiện) của nhà nếu như muốn chủ động điều chỉnh mọi thứ, nhất là chuyện phong thủy. Việc bổ sung mảng trang trí trên tường hay đặt một chiếc đèn trên bàn sẽ dễ dàng hơn so với bố trí một mảng trần gỗ trên cao, hoặc nên dùng đá trắng hay đá đen… bởi các thay đổi sẽ liên đới đến hệ khung xương, hệ kỹ thuật và nhất là tác động cụ thể của vật liệu đó với người sử dụng.
Các vấn đề hay gặp của vật liệu nội thất là chất cảm, màu sắc và độ bền trong quá trình tương tác. Cùng một chủng loại vật liệu nhưng chịu tác động khác nhau của các yếu tố bên ngoài lẫn bên trong, nên cần xem xét tổng hòa theo Âm Dương và Ngũ Hành của bản thân ngôi nhà và gia chủ, chứ không phải trên thông số chung chung.
Theo Dịch Lý thì những vật liệu cứng và có bề mặt sáng, bóng loáng, màu sắc tươi khiến ánh sáng phản xạ mạnh hơn, mang tính Dương nhiều hơn. Những vật liệu xốp, mềm, màu sắc đậm và tối, bề mặt nhám… mang nhiều tính Âm hơn, và làm chậm dòng di chuyển của Khí hơn. Ta thấy nhà truyền thống xưa nghiêng về tính Âm nhiều, bởi vật liệu sử dụng trước đây chủ yếu nguồn gốc từ thiên nhiên, chỉ sơ chế, để bề mặt thô nhám, màu sắc sậm xuống theo thời gian… Còn nhà hiện đại ngày nay, luôn có sự năng động, kích thích năng lượng làm việc, giao tiếp đối ngoại nhiều nên thiên về dùng vật liệu có tính Dương hơn. Tuy nhiên các không gian nghỉ ngơi, yên tĩnh, đối nội, tâm linh… sẽ vẫn thiên về cách dùng vật liệu tính Âm. Xu hướng chung là cân bằng, hài hòa các phần Âm - Dương khi sử dụng vật liệu để tạo sự thân thiện với con người. Nhà xưa chủ yếu xong phần khung xương đã hầu như là hoàn thiện, nhà nay hay tách ra 2 phần thô và tinh, tuy vậy ngày càng nhiều nhà hoàn thiện kiểu tự nhiên, thô mộc, và do đó khai thác đặc tính vật liệu sẽ khác nhau.
Về phong thủy môi trường, các kiểu hoàn thiện vật liệu tốn nhiều công sức mài giũa, chế tác thủ công tại công trường càng nhiều thì càng gây ô nhiễm. Những gia chủ chuộng lối sống giản dị, ít thích hóa chất sơn phủ hay các lớp “son phấn” bề mặt phức tạp… sẽ chọn cách hoàn thiện gọn ghẽ, ít tác động môi trường hơn, và do đó đòi hỏi phần thiết kế cũng giản dị, tiết chế hơn. 
Như vậy, việc đi từ hiểu biết về hoàn thiện để quay trở về yêu cầu phần thô, rồi mới có thiết kế - xây dựng bền vững chính là hiểu rõ mục tiêu cần gì để “cân đong đo đếm” sao cho hài hòa. Trong quan niệm phong thủy về Tứ Đắc khi hoàn thiện nhà ở (tương đương 4 yếu tố bền vững, hữu dụng, thẩm mỹ và kinh tế) thì yếu tố bền vững hiện nay trở thành xu hướng cốt lõi, mang tính quyết định các giải pháp, và bền vững phải hiểu rộng về mặt môi trường, khả năng thích ứng trước các biến đổi, chứ không đơn thuần là bền chắc. Bền vững về phong thủy cho Home phải đi từ chọn đất, chọn vùng (quy hoạch, bao cảnh) đến chọn giải pháp kiến trúc xây dựng, nội thất. Do đó xây dựng phần House chính là xử lý “ngọn” của phần Home là “gốc rễ” cho mọi chốn cư ngụ bình an.
 
(*) Hội thảo House to Home tại C Space, nhóm Color & More tổ chức ngày 9.7.2022, tạp chí KT&ĐS số 194, tháng 8.2022 đã đăng tải
 
 

  

“Bếp già hay bếp trẻ” đều tiện dụng và có nét đẹp riêng, nhưng nhu cầu đối tượng sử dụng sẽ quyết định theo dạng nào
 
Theo TC Kiến Trúc & Đời Sống só 195

Các tin khác